Elies Van Belle
Medisch adviseur en projectcoördinator Memisa

Medisch adviseur en projectcoördinator bij de ngo Memisa, Elies Van Belle, deed hier vijf jaar aan ontwikkelingswerk en schetst een beeld van de gezondheidstoestand van vrouwen en hun kinderen. DR Congo is ingedeeld in 515 gezondheidszones. Één zo’n zone heeft de grootte van één of meerdere Belgische provincies. Per zone zijn er één ziekenhuis en een vijftiental gezondheidscentra. Een door de overheid georganiseerde ziekteverzekering of andere sociale zekerheid bestaat er niet.“De mensen hebben over het algemeen weinig middelen qua vervoer of financiën, dus het is niet vanzelfsprekend medische hulp te krijgen. In de centra is er vaak te weinig, of slecht opgeleid, personeel aanwezig”, vertelt Elies. “Degelijk medisch materiaal ontbreekt of is verouderd en de kwaliteit van de medicatie laat te wensen over. Vaak is het door gebrek aan communicatie of ambulances niet eens mogelijk patiënten naar het ziekenhuis te brengen.”

Memisa
Memisa ondersteunt 31 gezondheidszones en tracht daarde toegang tot zorg bereikbaarder te maken voor de lokale bevolking. Specifiek wordt er gewerkt rond het verbeteren van de kwaliteit van materiaal en medicatie, het opleiden van personeel en het verbeteren van hun werkcondities en het financieel toegankelijk maken van de zorg. Doelgroepen zijn de minst bedeelde mensen; dikwijls vrouwen, kinderen en de allerarmsten. Memisa heeft ook een campagne lopen specifiek rond moedersterfte. Er wordt aandacht gevraagd voor de begeleiding van vrouwen tijdens hun zwangerschap en bevalling, om moedersterfte terug te dringen. Memisa draagt bij tot de basisgezondheidszorg van 4.5 miljoen mensen en helpt jaarlijks 180.000 moeders veilig bevallen in Congo.

Op het kraambed
Hygiëne is één van de dingen waar aan gewerkt moet worden. Zo kan er neonatale tetanus ontstaan omdat de navelstreng met een vuil voorwerp wordt doorgeknipt.“Er is vaak te weinig hygiëne en gebrek aan kennis hieromtrent. Handen wassen of lokalen schoonmaken is veel minder vanzelfsprekend dan bij ons”, legt Elies uit. Veel vrouwen bevallen buiten de centra, vaak thuis. Meestal verloopt dit zonder complicaties, maar veel probleembevallingen zouden vermeden kunnen worden. “Als vrouwen tijdens hun zwangerschap en bij de bevalling professioneel begeleid worden, kunnen veel problemen op tijd worden opgevangen. Daarom is het nodig dat ze vertrouwen hebben in het systeem en terecht kunnen bij bekwaam personeel”

Vroedvrouw op de buik
Een bevalling in Congo verschilt ook cultureel veel van bij ons. Zo zijn mannen bijvoorbeeld nooit aanwezig bij de bevalling, wat in België ondenkbaar zou zijn. Er is ook weinig aandacht voor privacy, vrouwen bevallen naast elkaar, dikwijls zelfs zonder gordijn ertussen. “Op zich zijn dit vaak culturele elementen waar niks mis mee is. Maar wat ik ook gezien heb is dat vroedvrouwen op de buik van de vrouw zitten om de bevalling te bevorderen, wat pijnlijk en onnodig is.Wanneer pijn kan vermeden worden, is het onverantwoord dit toe te staan”

Als blanke bevallen in Kinshasa
Zelf lag Elies ook in het kraambed. Op 14 juni 2009 werd haar dochtertje geboren in een ziekenhuis in Kinshasa. “Als je het kan betalen,heb je toegang tot die enkele privé ziekenhuizen in de hoofdstad. Hier loopt alles dan weer op een zeer gemedicaliseerde manier, het andere extreem (lacht). Het was overdreven steriel. Ik lag in een operatiezaal waar iedereen in een groen pak en masker klaar stond voor mijn bevalling. Ik had op voorhand afspraken gemaakt met mijn gynaecologe, dus al bij al is mijn bevalling oké verlopen. Maar dat is dus iets waar het merendeel van de bevolking geen toegang tot heeft.”

Mama zijn
Eén kind op vijf sterft nog voor zijn of haar vijfde levensjaar in Congo. “Er is me verteld dat het leven van een kind op een andere manier beschouwd wordt tot het een bepaalde leeftijd bereikt heeft. Ouders houden meer rekening met de kans op sterfte, en krijgen daarom ook meer kinderen.”Met gemiddeld 6 kinderen die geboren worden per vrouw, wil dit dus in theorie zeggen dat in elk gezin één kind zal sterven. “Het verdriet om het verlies van een kind is universeel. Ook al zijn er veel culturele verschillen, het moeder-zijn lijkt me in se overal ter wereld hetzelfde”